| |

Notatki Mii o przyrodzie, astronomii i porach roku

Gwiazdozbiory a pory roku

W różne pory roku obserwujemy nie tylko zmiany na Ziemi, ale też na niebie! Część gwiazdozbiorów, które zobaczysz wieczorem będzie inna w zależności od tego czy patrzysz na niebo wiosną, latem, jesienią, czy zimą.

Poszukaj tych gwiazd na niebie - jeżeli jesteś na półkuli północnej, szukaj nad południowym horyzontem, a jeżeli jesteś na półkuli południowej, to nad północnym.

Zaczynamy wiosną. Po zimie, widzimy jak odżywa przyroda. Pojawiają się kwiaty i liście na drzewach. Dni stają się coraz dłuższe.

( Kliknij w obrazek by przejść dalej! )

Klimat i zmiany klimatu.

Pogoda w jednym miejscu może być bardzo różna, jednak jest przewidywalna. W kolumbijskiej dżungli nie spodziewamy się opadów śniegu, a na biegunie północnym czterdziesto stopniowych upałów. To jakiej pogody możemy się spodziewać na danym obszarze nazywamy klimatem. Świat na biegunie wygląda inaczej niż w Kolumbii, dlatego, że znajdują się w innych strefach klimatycznych.

Klimat naszej planety jest bardzo skomplikowany. Wielu naukowców zajmuje się jego badaniem. Wiemy, że zależy od bardzo wielu rzeczy takich jak aktywność Słońca, ilość zachmurzenia, stężenie różnych gazów w atmosferze, prędkość i temperatura wód w oceanie, gęstość lasów na różnych terenach.

Życie na naszej planecie jest dostosowane do panującego na niej klimatu, jednak klimat jest w bardzo delikatnej równowadze. Zaburzamy tę równowagę poprzez ogromne wycinki drzew lub emisje do atmosfery takich gazów jak dwutlenek węgla, co jest niebezpieczne dla wielu organizmów.

( Kliknij w obrazek by zobaczyć animację! )

Dzień i noc: ruch Ziemi

Obserwując codziennie niebo możesz zauważyć, że rano Słońce wyłania się spod horyzontu w okolicach geograficznego wschodu. Następnie wznosi się coraz wyżej i wyżej, aż osiągnie najwyższy punkt na niebie i zaczyna potem opadać. Wreszcie, gdzieś na zachodzie, schowa się pod horyzontem i zacznie się noc.

Obserwując ruch gwiazd nocą, możesz dostrzec, że część z nich zachowuje się tak jak Słońce! Wyjdą spod horyzontu na wschodzie, przejdą przez najwyższy punkt na niebie, i schowają się po drugiej stronie.

Przez wiele lat ludzie uważali, że to wszystko wynika z tego, że niebo obraca się wokół nas, jak wielki sufit.

Dzisiaj wiemy, że to wszystko tak naprawdę wynika z ruchu obrotowego Ziemi. Stojąc na niej, nie czujemy tego ruchu, ale widzimy jego następstwa.

( Kliknij w obrazek by zobaczyć animację! )

Ruchy Ziemi

Nasza planeta wykonuje kilka różnych obrotów. Najważniejsze z nich to ruch obrotowy i ruch obiegowy.

Ruch obrotowy to kręcenie się wokół własnej osi, jak np łyżwiarz, który wykonuje piruet. W wyniku takiego ruchu Ziemi mamy zjawisko dnia i nocy.

Ruch obiegowy to poruszanie się dookoła czegoś innego. Ziemia obiega Słońce (jednocześnie kręcąc się wokół własnej osi!). Jeden taki obieg zajmuje dokładnie jeden rok, a droga po której porusza się Ziemia nazywa się “orbitą”.

( Kliknij w obrazek by zobaczyć animację! )

Sprawdź to samodzielnie!

Weź okrągły przedmiot np. piłkę albo pomarańczę. Dwoma palcami zakręć ją, by wirowała na stole. To jest ruch obrotowy.

Teraz weź dowolną inną rzecz i postaw na stole. Pierwszym przedmiotem zrób okrążenie wokół drugiego. To jest ruch obiegowy.

Pory roku a ruch Ziemi po orbicie

Pory roku są spowodowane tym, w jaki sposób nasza planeta porusza się wokół Słońca. Ziemia jest nachylona względem swojej orbity. Z tego powodu czasami jedna półkula Ziemi jest nachylona w stronę Słońca, a czasami druga.

Spójrzmy jak to wygląda pierwszego dnia każdej pory roku.

W czerwcu, to półkula północna jest nachylona w kierunku Słońca. Z tego powodu jest przez nie mocniej oświetlona i tam jest lato. W tym samym czasie na półkuli południowej jest zima. Poczekajmy trzy miesiące. Z każdym kolejnym dniem północna część naszej planety będzie coraz mniej oświetlona, zaś południowa coraz bardziej. Wreszcie, we wrześniu, pierwszego dnia astronomicznej jesieni obie półkule są oświetlone tak samo. Słońce świeci dokładnie nad równikiem.

W grudniu, na półkuli północnej jest zima, ponieważ ta półkula jest odchylona od Słońca. W tym samym czasie mieszkańcy półkuli południowej cieszą się latem.

W marcu, pierwszego dnia astronomicznej wiosny znów obie półkule są oświetlone tak jak pierwszego dnia jesieni! Te momenty w roku nazywamy równonocami, ponieważ wtedy dzień i noc trwają tyle samo czasu prawie na całej Ziemi.

( Kliknij w obrazek by zobaczyć animację! )

Płatki śniegu

Zima charakteryzuje się opadami śniegu! Płatki śniegu mogą przyjmować przeróżne kształty. Przy odpowiedniej temperaturze i wilgotności powietrza mogą powstawać duże płatki zachwycające swoim pięknem.

Niemal każdy taki płatek jest sześcioramienną gwiazdą, ale nigdy nie ma dwóch identycznych! To dlatego, że utworzenie każdego płatka śniegu to bardzo złożony proces i to by dwa razy przebiegł tak samo jest bardzo mało prawdopodobne.

( Klikaj w obrazek, by zobaczyć więcej płatków śniegu! )

Podróże wielorybów.

W ciągu roku w jednym miejscu mogą być bardzo różne warunki. Wiele gatunków zwierząt migruje w poszukiwaniu miejsc, które będą dla nich komfortowe.

Do takich zwierząt zaliczają się wieloryby. Przepływają w oceanicznych wodach nawet kilka tysięcy kilometrów!

Dlaczego to robią?

W zimnych wodach w polarnych rejonach planety mogą liczyć na duże ilości pożywienia. Jednak, by urodzić młode, płyną w cieplejsze rejony. To dlatego, że młode wieloryby nie mają jeszcze wystarczająco grubej tkanki tłuszczowej, by dobrze znosić zimno i potrzebują cieplejszej wody.

Wieloryby w ten sposób wykorzystują pory roku i strefy klimatyczne naszej planety. Jeżeli klimat znacząco się zmieni, może to zagrozić ich przetrwaniu, gdyż mogą nie potrafić dostosować się do zmian.

Czy znasz jeszcze jakieś zwierzęta, które migrują z powodu zmian pór roku?

( Kliknij w obrazek by zobaczyć animację! )

Jesień i wiosna

Zarówno jesienią jak i wiosną Ziemia jest oświetlona w podobny sposób. Pierwszy dzień obu tych pór roku nazywamy Równonocą, ponieważ dzień i noc trwają tyle samo czasu, po 12 godzin.

Ale w takim razie dlaczego te dwie pory roku tak bardzo się od siebie różnią?

Okazuje się, że charakter każdej pory roku zależy od bardzo wielu rzeczy, nie tylko od Słońca.

Wiosna następuje po charakteryzującej się zimnem zimie, a jesień po gorącym lecie. To ma ogromny wpływ na rośliny.

Wiosną, gdy zrobi się wystarczająco ciepło i roztopi się śnieg, rośliny zakwitają. Pojawiają się liście na drzewach.

Jesienią, gdy kończy się lato, liście zmieniają swój kolor. Wynika to z tego, że roślina przygotowuje się do przetrwania zimy.

( Kliknij w obrazek by zobaczyć animację! )